• warning: Declaration of views_handler_filter::options_validate(&$form, &$form_state) should be compatible with views_handler::options_validate($form, &$form_state) in /home/arashakz/old.arasha.kz/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 0.
  • warning: Declaration of views_handler_filter::options_submit(&$form, &$form_state) should be compatible with views_handler::options_submit($form, &$form_state) in /home/arashakz/old.arasha.kz/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 0.
  • warning: Declaration of views_handler_filter_boolean_operator::value_validate(&$form, &$form_state) should be compatible with views_handler_filter::value_validate($form, &$form_state) in /home/arashakz/old.arasha.kz/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_filter_boolean_operator.inc on line 0.
  • warning: Declaration of views_handler_filter_term_node_tid::value_validate(&$form, &$form_state) should be compatible with views_handler_filter::value_validate($form, &$form_state) in /home/arashakz/old.arasha.kz/sites/all/modules/views/modules/taxonomy/views_handler_filter_term_node_tid.inc on line 0.
  • warning: Declaration of views_handler_argument::init(&$view, &$options) should be compatible with views_handler::init(&$view, $options) in /home/arashakz/old.arasha.kz/sites/all/modules/views/handlers/views_handler_argument.inc on line 0.

Қайрат МӘМИ: Заңдар алдымен қазақша әзірленсе, жақсы болар еді

18 Апрель, 2012594756


Парламент қабылдайтын заңдардың 50 пайызы – ратификациялауға жататын заңдар. «Біз ең бірінші осы шарттарды қазақ тілінде жазуды алға қойдық», - деді Сенат төрағасы Қайрат Мәми «Айқын» газетіне берген сұхбатында.  

- Сіз мемлекеттік тілде даярланатын ха­лықаралық құжаттардың, заңдардың сапасын арттыру бойынша сараптамалық топ құру туралы мәселе көтерген едіңіз. Оған не түрткі бол­ды? Қазір бұл бастама қаншалықты жү­зеге асуда?
- Халықаралық құжаттардың мәтіні жалпы заңдарға қарағанда ықшам болып келетіні белгілі. Сол құжаттардың ары кетсе он шақты-ақ баптан тұратынына қарамас­тан, қазақшасында қате кетуі жиілеп, шарт жасасқан елдерге қайта-қайта нота жі­бе­рілуі осындай шешім қабылдауды қажет етті. Өйт­кені бұл келеңсіз жағдайдың орын алуы еліміздің беделіне нұқсан келтіретіні анық.
Әрине, мұның түп-тамырында құжат­тың әу баста орыс немесе ағылшын тілінде даярланып, содан соң барып оны маман емес аудармашылардың терең түсінбей, жолма-жол аударуы сияқты кемшілік жа­тыр. Бұл мәселені біз алдымен Сенат бю­ро­сында, Палата комитеттерінің төр­аға­ла­рымен арнайы қарадық. Кейін Мәжіліс төр­ағасымен келісе отырып, Үкіметке ха­лық­аралық келісімдерді ратификациялау туралы заңдарды қол қойылмай тұрып қа­рауы үшін Сенаттың, Мәжілістің, Үкіметтің және тиісті министрліктің аудармашыла­рынан арнайы топ құру туралы мәселе қойдық. Олай болмаса, жағдай өздеріңізге белгілі, әуелі тиісті министрлік өзінше ау­дарады, Үкімет аудармашылары өз түсі­нуі­мен өзгерістер енгізеді, соңында Мәжілістің, Сенаттың аудармашыларына аударма мә­тіні түпнұсқадан ауытқыған қалыпта жетеді. Соның кесірінен олар оны кері қайтарып, ратификациялауға жетпей қалады. Міне, осындай кемшіліктерді болдырмау мақса­тында сараптамалық топ құру мәселесі ұсынылған болатын.
- Мемлекеттік тілдегі құжаттар сапалы болуы үшін олардың түпнұсқасын неліктен қазақ тілінде дайындамасқа?
- Парламент қабылдайтын заңдарының 50 пайызы - ратификациялауға жататын заңдар. Біз ең бірінші осы шарттарды қазақ тілінде жазуды алға қойдық. Сонда ғана қа­зақ тіліндегі құжаттарға қатысты кемші­ліктері аз болады немесе болмайды.
- Ал басқа ауқымды заңдар ше? Олар қашан қазақша даярлана бастайды?
- Олардың бәрімен тек қана Сенаттың немесе Мәжілістің қазақ тілі бөлімдері айналысуы мүмкін емес. Әрине, бұл заңдар да алдымен қазақ тілінде әзірленсе, жақсы болар еді. Бірақ әр заңның өз спецификасы мен ерекшелігі бар. Сондықтан бұл - бола­шақтың мәселесі, келесі кезең. Бірақ был­тыр келе сала депутаттар мәселе көте­ріп, Үкімет басшысы К.Мәсімов жалпы заң­дардың сапасы, оның ішінде қазақ ті­лін­дегі заңдардың бір-біріне сәйкестілігі жө­нінде арнайы жиналыс өткізген. Осыған орай арнайы лингвистикалық топ құрылып, оған жауапкершілік Әділет министрлігіне жүк­телген.
- Қазақ тіліндегі заңдардың сапасын арт­тыру дегенде олардың қазақша аудар­ма­сын жетілдіру деген түсінік бар. Ал шын мә­нісінде, түпкі мақсат мемлекеттік тілде сапалы құ­жаттар дайындау болып тұр ғой?
- Дұрыс айтасыз. Бірінші талап - ық­шам шарттарды қазақ тілінде дайындау. Тіпті мынандай бір абсурд жағдай болған. Биылғы жылдың бас кезінде Қазақстан мен Түркия арасында Қожа-Ахмет Йассауи атын­­дағы университетке қатысты бір құ­жатты ра­тификациялаған едік. Сонда Ан­карада екі елдің білім министрліктерінің қол­дары қойылған шарттары орыс, түрік және қазақ тілдерінде жасалыпты. Дәл осы жағдайда орыс тілін пайдалануға қандай қажеттілік болды?! Оның үстіне екі тілдегі құжатқа қа­тысты дау туындаған жағдайда соған жү­гінетіндей орыс тіліндегі құжат не­гізгі, түп­нұсқа ретінде алыныпты. Сыртқы істер ми­нистрлігіне жазылған хатта бұл мәселе де қарастырылған.

"Араша-ақпарат"

<a href="http://shynyrau.kz/"><img class="aligncenter size-full wp-image-21146" alt="Оян, НАМЫС" src="http://shynyrau.kz/wp-content/uploads/2016/10/158439b9b38296a975e34e92e247d9dc.gif" width="702" height="134" /></a>